Sivil Toplum Gelişiminin Başlangıç Noktası

1866'da matbaanın ortaya çıkmasından bu yana Sarajevo'da çok sayıda gazete ve dergi yayınlandı; bunlar da zaman içinde kıraathane ve okuma oda­larının açılmasını beraberinde getirdi. Okuma odaları, kamu erişimine açık yerlerde, genelde şehir merkezlerinde veya büyük mahallelerde yer alıyordu. Zamanın gazeteleri, Bosna-Hersek'teki kafelerin tümünün kıraathanelere dö­nüştüğünü, başka bir deyişle kafelerin büyüdüğünü ve kafelerde okuma için yer ayrıldığını söylüyordu. Topal Şerif Osman Paşa ve varisçilerinin yönetimi veya hükümdarlığı esnasında (1861 - 1878), çok sayıda kıraathane inşa edildi ve kamuya açıldı.

Bosna-Hersek'in 1878 yılında Avusturya Macaristan İmparatorluğu tara­fından işgal edilmesiyle bölgede pek çok siyasi değişim görüldü ve ülkenin ta­rihinde büyük ölçekli sosyal, ekonomik ve kültürel süreçler başlatılmış oldu. Bosna-Hersek'in tam kültürel gelişimi, Balkan Yarımadası'nın bu kısmındaki monarşinin uzun vadeli çıkarlarının yanında ikinci plana atıldı.

Bu türden siyasete cevaben, din ve eğitimle ilgili özerkliklerin oluşturul­ması, daha fazla sayıda kıraathane açılması, daha fazla türden dergi ve gazete çıkarılması, kitap ve diğer yazınsal çalışmaların daha fazla yayımlanması ara­yışında olan çok sayıda karşıt hareket ortaya çıktı. Bunun sonucunda 19. yüz­yılın sonlarına doğru kıraathaneler ve korolar, Bosna kasabalarının veya böl­gelerinin çoğunda yeni bir kültür formu ve kültürel etkinlik biçimi haline gel­di. Kıraathaneler, yeni bir sosyal yaşam biçiminin ortaya çıktığı yerler olarak

memurların, askerlerin, iş adamlarının ve diğer herkesin ilgisini çeken yerler olageldi. Kıraathanelerin hedefleri arasında eğitimsel ve insani niyetler de var­dı. Kıraathanelerde gerçekleştirilen etkinlikler, insanların genel farkındalığını artırmak ve kültürel seviyelerini yükseltmek ve geliştirmek, ayrıca gerekli iş alanları ve meslekler oluşturmak ve yerel zeka ya da yerel yeterlilikleri artır­mak odaklı gerçekleştiriliyordu. Bu rol, daha sonra kültürel ve eğitimsel mer­kezlere geçti.

Devletin yardımıyla, sözde "krajcarska" toplumları olan monarşi yandaşı gruplar oluşturuldu (Sırp kartalı, Hırvat kartalı ve Müslüman kartalı). Yukarıda bahsedilen iki grubun (ulusal ve monarşi yanlısı) yanı sıra, 19. yüzyıl sonları­na doğru, alkolizm karşıtı topluluk, ticaret topluluğu, bisiklet ve otomobil grup­ları ve hatta ilk kadınlar kulübü gibi yeni gruplaşmalar ortaya çıkmaya başladı.

Yugoslavya Krallığı'nın ortaya çıkmasıyla birlikte, yukarıda verilen gö­revler çoğunlukla her bir ulusal bölgede dini ve eğitimsel topluluklar tarafın­dan yürütülmeye başlandı.

İkinci Dünya Savaşı sırasında bu toplulukların ve grupların çoğu zaman­la zayıfladı ve insani çalışmalara odaklanan birkaçı (Müslüman Gençlik gibi) hâricinde ortadan yok oldu. 1945 yılında komünist yönetimin ortaya çıkması­nın ardından, bağımsız sosyal kuruluşların tüm formları sürgün edildi. Yalnız­ca devletin kontrolünü elinde tuttuğu ve etkinliklerine onay verdiği kuruluşlar ayakta kalabildi. Bu yasaklayıcı uygulama da Yugoslavya'nın düşüşü ve dağı­lışına kadar süregeldi.

Bosna-Hersek savaşının başlangıcında bölgedeki ilk insani yardım ve si­vil toplum kuruluşları (STK) ortaya çıkmaya başladı. Bu kuruluşlar, dünyanın her bir köşesinden gelen kişilerce oluşturuluyordu ve çoğunlukla Bosna vatan­daşlarına yiyecek yardımı ve diğer gereksinimleri sağlamak adına çalışan in­sani yardım projelerinin uygulanmasını kolaylaştırmak için Bosna'da ofis açı­yorlardı. Söz konusu kuruluşlar, çeşitli basit görevlerde bölge insanlarını ça­lıştıran yabancı kişilerce yönetiliyordu.

Savaştan sonra ise bu kuruluşlar Bosna-Hersek'de kaldı ve misyonlarını, insani yardımdan "demokrasinin" gelişimini sağlama ve demokratik girişim­leri destekleme (kendi algı ve uygulamalarına göre) yönünde değiştirdiler; bu anlamda gereken şeyleri temin etme ve bireylere, yerel organizasyonlar oluş­turma anlamında destek sağlama çalışmaları yürüttüler. Bu şekilde Bosna ge­nelindeki sivil toplum kuruluşları sayısında büyük bir artış yaşandı. Bu durum da, teoride devlet yönetiminde olmayan, ancak pratikte sadece Bosna devleti yönetiminde olmayan bir STK sektörüne yol açtı. Bir yandan bu süreci aslın­da normal görebiliriz, çünkü "para konuşur". Ancak bu ilişki, (her sivil toplum

kuruluşunun tabanında yer alan) Bosna halkı gözünde tüm STK sektörünün değerini düşürdü ve STK sektörüne yönelik olumsuz bir algıyı beraberinde ge­tirdi; olası yerel yatırımcılar, bağışçılar ve lehtarlar da bu görüşe dâhil oldu.

Sorunların Çoğunun Çıktığı Nokta Bu, Şimdi de Nedeninde Sıra!

Her şeyden önce güvensizlik ve olumsuz algıların nedeni, teşvik edilen bu kuruluşların ve yardım sağlayıcıların direttiği proje ve programların, ülke­nin esas ve gerçek gereksinimlerini ve yardım sağlaması hedeflenen asıl kişi­leri göz ardı etmesidir. Ayrıca, söz konusu kuruluşlarda görev alan (ülkeye ha­kim olan genel muhtaçlık ve fakirlik ortamında yüksek maaşlarla, şirket ara­balarıyla ve başka "dış" çıkarlarla gözü boyanmış) kişilerin kibirli tutum ve davranışları ve Bosna-Hersek'te insanların karşılaştığı gündelik baskılara kar­şı takınılan duyarsız duruş da STK'lara yönelik olarak oluşan güvensizlik ve kötü hissiyatların bir başka nedenidir.

Bu Şekilde, STK Sektörünün Temeli ve Hedefi Çoğunluk Tarafından Göz Ardı Edilmiş Oldu

Bu dönemde, faaliyet gösteren kuruluşların misyonunu anlamamak, bu kuruluşları destekleme taraftarı olmamak veya insanlar arasındaki büyük ayrı­mın bir parçası olmayı reddetmek ve sıradan insanlar pahasına yüksek maaşlı çalışanların huzuruna destek olmayı istememekten ötürü, çok az sayıda insan bu türden etkinliklere katılım gösterdi.

STK sektöründe günümüzde kuruluşların finansmanı ve faaliyetleri yö­netim yapılarının desteğine veya yabancı yatırımcıların siyasi gündemlerine dayalıdır.

Tüm bunlar neticesinde, en çok ihtiyaç sahibi olanlara yardım etmek ve destek sunmak üzere, misyonu, enerji ve kullanılabilir kaynaklara odaklanmak olan "Yeni İnisiyatifler Merkezi" veya kısa adıyla "CSI" adı altında bir kuru­luş oluşturmaya karar verdik. Misyonumuz, kişisel ve toplumsal memnuniyet ve refah ortaya çıkarak bir ortam sağlamak ve aşağıdaki hedeflere ulaşmaktır:

• Ortak ruhsal, kültürel ve geleneksel değerler ortaya çıkarmak, teşvik et­mek ve geliştirmek.
• Farklı sosyal ve kültürel arka plana sahip insanları bir araya getirmek ve bu kişiler arasında iletişim yollarını genişletmek, bir yandan da aralarında olumlu, ortak ve tanımlayıcı bağlar geliştirmek.
• Sosyal sorumluluklar hakkında farkındalığı güçlendirerek, "verme kül­türünü" destekleyerek ve geliştirerek, ihtiyaç sahiplerine yardım ve destek su­narak, topluluk içinde sosyal sermaye oluşturma yoluyla toplumsal açıdan bi­